Način da se pronađu bezbednije alternative
> Rečnik

Rečnik

A

Act = Zakon – Bill – Predlog zakona (videti definiciju) koji je postao zakon, u pravnom sistemu SAD

Article = Proizvod – Predmet kome je tokom proizvodnje dat određeni oblik, izgled ili dizajn koji više određuje njegovu funkciju nego hemijski sastav. Primeri proizvoda: automobil, baterija i telefon, u skladu sa REACH Uredbom (videti definiciju).

B

BCFfaktor biokoncentracije- parametar(L/kg) koji ukazuje na potencijal akumulacije supstance u organizmu. Može biti izražen kao odnos koncentracije supstance u odnosu na koncentraciju u vodi u ravnotežnom stanju (statički BCF) ili na neuravnoteženoj osnovi kao količnik porasta i konstanti stope prečišćavanja (dinamički BCF).

Benchmark dose = Doza koja izaziva unapred određenu promenu pri odgovoru. BMD koncept podrazumeva uklapanje matematičkog modela za podatke doza – odgovor.

Bill = Predlog zakona – Dokument koji se razmatra pre nego što se postane zakon (videti definiciju) u pravnom sistemu SAD

Bioaccumulative = Bioakumulativnost – svojstvo koje utiče na supstancu da se izgradi (akumulira) u telu. Takve supstance izgrađuju se u masnom tkivu i telo ih ne može izbaciti.

C

Candidate list = Lista kandidata – lista supstanci koje ispunjavaju uslove propisane REACH uredbom za identifikaciju kao supstance koje izazivaju zabrinutost (KIZ, eng. SVHC) i koje su predložile Evropska Komisija ili države članice. Ove supstance su kanidati za REACH postupak autorizacije.

Carcinogen = Karcinogen – karcinogena supstanca koja izaziva kancer.

CAS number = CAS broj – identifikacioni broj koji je dodeljen svakoj pojedinačnoj supstanci koja je publikovana u naučnoj literaturi i unesena u CAS registar (eng. Chemical Abstract Service). Koristi se širom sveta za pozitivnu identifikaciju hemikalija.

Chemical = Hemikalija – drugo ime za supstancu ili smešu. Identifikuje se jedinstvenim CAS ili EC brojem.

CMR = Skraćenica za karcinogeno, mutageno i toksično po reprodukciju, hemikalije sa svojstvima koja mogu da izazovu rak, promene DNA i oštete reproduktivni sistem. Deo su REACH supstanci koje izazivaju zabrinutost.

Codification = Kodfikacija – proces kojim se u jedinstveni akt sjednjuju EU propis i sve njegove izmene. Novi akt prolazi celokupni zakonodavni postupak i zamenjuje propise koji su kodifikovani.

Commission (ako nije drugačije navedeno) = Evropska Komisija je izvršni organ Evropske unije nadležan za predlaganje zakonskih akata, sprovođenje odluka, postupanje u skladu sa Osnivačkim ugovorima i uopšte za vođenje Unije. Komisija je podeljena na administrativne jedinice poznate kao generalni direktorati (DG), npr. Direktorat za životnu sredinu.

Consolidation = Konsolidacija – Sjedinjavanje odredaba osnovnog akta i svih naknadnih izmena u jedan EU zakonski tekst. Konsolidovani tekst se koristi isključivo iz praktičnih razloga i nema pravni značaj.

D

Directive = Direktiva – Zakonodavni akt Evropske unije koji od država članica zahteva da postignu određeni cilj ali im se prepušta izbor oblika i načina dolaska do cilja (sprovođenja direktive).

DMEL = eng. The Derived Minimal Effect Level – Izvedena doza sa minimalnim efektom – gde nije moguće pdrediti prag efekta pretpostavka je da ne može da se uspostavi doza bez efekta i DMEL izražava nivo izloženost koji odgovara niskom, verovatno teoretskom, riziku koji treba posmatrati kao podnošljiv rizik.

DNEL = eng. The Derived No-Effect Level –je nivo izloženosti supstanci ispod koje se ne očekuje pojavljivanje štetnih efekata. To je doza iznad koje ne treba izlagati ljude. DNEL je izvedena doza izloženosti jer se obično izračunava na osnovu dostupnih doza iz studija na životinjama kao što je Najveća doza pri kojoj se ne javljaju štetni efekti po zdravlje  (NOAEL) ili benchmark doza (BMD).

Downstream user = Dalji korisnik – korisnik hemikalije koju je proizvođač. Može da bude lice koje proizvodi smešu, proizvođač proizvoda ili potrošač.

E

EC number = EC broj – registracioni broj Evropske komisije. EC broj je zvanični jedinstveni identifikacioni broj supstance u Evropskoj uniji.

ECHA = Evropska agencija za hemikalije, Helsinki, Finska, osnovana kako bi nadgledala i sprovodila sistem utvrđen REACH uredbom.

EDC = hemikalije koje se smatraju endokrinim disruptorima. Supstance koje ometaju ili menjaju hormonski sistem, izazivajući u samom organizmu široko rasprostranjene efekte. Ovi efekti mogu se pojaviti pri ekstremno malim dozama.

EEE = električna i elektronska oprema.

EINECS = Evropski inventar postojećih hemijskih supstanci (eng. European Inventory of Existing Commercial Chemical Substances).

Endocrine disruptor = Endokrini disruptori – supstance koje ometaju ili menjaju hormonski sistem, izazivajući u samom organizmu široko rasprostranjene efekte. Ovi efekti mogu se pojaviti pri ekstremno malim dozama.

Equivalent level of concern = Evivalentan nivo zabrinutosti – Sigurnosna mreža REACH uredbe za supstance koje ne potpadaju automatski u kategorije CMR, PBT ili vPvB, ali su jednakog nivoa zabrinutosti u smislu potencijalnih oštećenja koja mogu da izazovu.

ESIS = Evropski informacioni sistem za hemikalije (eng. European chemical Substances Information System). IT sistem sa podacima o hemikalijama koji se odnose na biocidne proizvode, PBT supstance, vPvB supstance, klasifikaciju i obeležavanje, izvoz i uvoz opasnih hemikalija i HPV/LPV supstance.

H

Halogens = Halogeni – reaktivne supstance koje u svojoj molekuli imaju fluor, hlor, brom, jod ili astat.

Hazard = Opasnost – unutrašnje svojstvo supstance koje je uvek prisutno. Videti i Rizik.

HPV = hemikalije koje se proizvode/uvoze u velikoj količini (eng. High Production Volume chemical), tj. preko 1.000 tona godišnje.

I

In vivo testing  = In vivo testiranje – testiranje na živim organizmima.

K

KOW = Koeficijent raspodele u sistemu n-oktanol– voda jeste koeficijent koji predstavlja odnos rastvorljivosti jedinjenja u oktanolu u odnosu na rastvorljivosti tog jedinjenja u vodi. Što je Kow veći to je veća rastvorljivost jedinjenja u nepolarnim, organskim rastvaračima. Log KOW se uobičajeno upotrebljava kao indikator tendencije organskog jedinjenja da se adsorbuje u zemljištu. Log KOW vrednosti je obrnuto srazmerno rastvorljivosti jedinjenja u vodi i diretno su proporcionalne molekulskoj težini.

L

LOAEC = eng. The Lowest Observed Adverse Effect Concentration – Najmanja koncentracija koja izaziva štetne efekte je najmanja testirana koncentracija pri kojoj postoji statistički značajno povećanje učestalosti ili ozbiljnosti štetnih efekata između izložene populacije i odgovarajuće kontrolne grupe.

LOAEL = eng. The Lowest Observed Adverse Effect Level – Najmanja doza koja izaziva štetne efekte je najmanja testirana doza ili nivo izloženosti na kom postoji statistički značajno povećanje učestalosti ili ozbiljnosti štetnih efekata poredeći izloženu populaciju u odnosu na odgovarajuću kontrolnu grupu.

LOEL = eng. The Lowest Observed Effect Level – Najmanja doza koja izaziva efekte je najmanja testirana doza ili nivo izloženosti pri kom je, u studiji, primećen statistički značajan efekat u izloženoj populaciji u odnosu na odgovarajuću kontrolnu grupu.

LPV = hemikalije koje se proizvode/uvoze u maloj količini (eng. Low Production Volume chemical), tj. preko 100 tona godišnje.

M

Manufacturing = Proizvodnja – Proizvodnja ili ekstrakcija supstanci u prirodnom obliku

Manufacturer = Proizvođač – Fizičko ili pravno lice osnovano u okviru EU, a koje proizvodi supstance unutar EU.

MSCA = Nadležni organ države članice (eng. Member State Competent Authority). Državni organ u svakoj državi članici koji je nadležan za REACH Uredbu i ostale zahteve vezane za hemikalije.

Mutagenic = Mutagenost – izaziva nepopravljive mutacije na DNA koje se prenose na sledeću generaciju.

N

NOAEL = eng. No Observed Adverse Effect Level – Najveća doza pri kojoj se ne javljaju štetni efekti po zdravlje ljudi je najviša testirana doza ili nivo izloženosti na kom nema statistički značajnog povećanja učestalosti ili ozbiljnosti štetnih efekata poredeći izloženu populaciju u odnsu na odgovarajuću kontrolnu grupu.

NOEC = eng. No Observed Effect Concentration –  Koncentracija bez uočljivog efekta je najveća testirana koncentracija na kojoj, u studiji, nije primećen statistički značajan efekat kod izložene populacije u odnosu na odgovarajućuju kontrolnu grupu

NOEL  = eng. No Observed Effect Level  – Nivo bez uočljivog efekta je najviša testirana doza ili nivo izloženosti na kom, u studiji, nije primećen statistički značajan efekat u izloženoj populaciji u odnosu na odgovarajuću kontrolnu grupu.

O

Organic halogens = Organski halogeni – organske supstance koje u svom molekilu imaju halogene elemente fluor, hlor, brom, jod.

P

PBT = supstance koje su identifikovane kao perzistentne- bioakumulativne-toksične. Ne razgrađuju se lako u prirodi, naprotiv, nagomilavaju se u životnoj sredini i, na primer, u masnom tkivu sisara – uz potencijal da izazovu ozbiljne i dugotrajne nepovratne efekte. Deo su supstanci koje izazivaju zabrinutost prema REACH-u.

Persistent = Perzistentnost – perzistentne supstance se ne razgrađuju u ljudskom ili životinjskom organizmu ili u prirodi. To znači da kada se jednom proizvedu opstaju tokom dugo vremena.

Phase-in substance = Phase-in supstanca – supstanca koja ispunjava najmanje jedan od sledećih kriterijuma: a) nalazi se na EINECS listi; b) proizvedena je u EU ili u državama koje su pristupile EU do 2004. godine, ali nije stavljena u promet 15 godina pre stupanja na snagu REACH uredbe; c) stavljena je u promet na teritoriji EU ili država koje su pristupile EU do 2004. godine, pre stupanja na snagu REACH uredbe i smatrano je da je notifikovana u skladu sa odredbama Direktive broj 67/548/EEC, ali ne ispunjava uslove da bi se definisala kao polimer prema REACH uredbi.

PNEC = eng. Predicted No-Effect Concentration – koncentracija za koju se predviđa da nema efekat je koncentracija supstance ispod koje se ne očekuju štetni efekti u životnoj sredini

POP = Dugotrajne organske zagađujuće supstance (eng. Persistent Organic Pollutant). POPs supstance su organske supstance koje opstaju u prirodi tokom dugo vremena. Načelno su uređene odredbama Stokholmske konvencije.

POPRC = POPs Izvršni komitet osnovan u okviru Stokholmske konvencije.

Preparation = Preparat – smeša ili rastvor sastavljen od dve ili više supstanci.

R

REACH = Uredba o registraciji, evaluaciji, autorizaciji i restrikciji hemikalija, EU regulative kojom se uređuju hemikalije; stupila na snagu 2007. godine

Regulation = Uredba – Zakonodavni akt Evropske unije koji se istovremeno neposredno primenjuje i ima direktno dejstvo, poput zakona, u svim državama članicama EU.

RepealOpoziv/ukidanje – pravni akt kojim se formalno ukidaju uredbe, direktive i odluke, čime se okončava njihovo dalje pravno dejstvo.

Risk = Rizik – kombinacija “opasnosti”, verovatnoće i izloženosti. Videti i Opasnost.

RoHS = EU Direktiva broj 2002/95/EC o ograničenjima upotrebe određenih opasnih supstanci u električnoj i elektronskoj opremi. Stupila na snagu 2006. godine, ograničava šest supstanci i grupa supstanci u električnoj i elektronskoj opremi.

S

SAICM =Strateški pristup međunarodnom upravljanju hemikalijama (eng. The Strategic Approach to International Chemicals Management) usvojen je 2006. godine; daje sveobuhvatni okvir za globalnu akciju o hemijskim opasnostima i omogućava vladama i ostalim učesnicima da efikasnije sarađuju na smanjenju toksičnih rizika.

Substance = Supstanca – jedinstvena hemijska supstanca koja je identifikovana svojim CAS brojem ili EC brojem.

Substances of Very High Concern = Supstance koje izazivaju zabrinutost (KIZ, eng. SVHC) – najopasnije supstance u skladu sa članom 57. REACH uredbe. Ovo su karcinogene, mutagene i supstance toksične po reprodukciju (CMR), perzistentne-bioakumulativne-toksične (PBT), veoma perzistentne – veoma bioakumulativne (vPvB) ili supstance jednakog nivoa zabrinutosti.

SVHC = eng. Substances of Very High Concern – Videti Suptance koje izazivaju zabrinutost

T

Toxic = Toksičnost – unutrašnje svojstvo supstance usmereno da ošteti, naruši ili na drugi način uništi žive organizme.

Toxic for reproduction = Toksičnost po reprodukciju – supstanca koja je toksična po reprodukciju umanjiće mogućnost rađanja dece ili nepovratno oštećuje samo potomstvo.

Transposition = Transpozicija – proces kojim države članice EU daju pravnu snagu direktivama preduzimajući odgovarajuće mere za njihovu implementaciju.

U

UseUpotreba – Svaka obrada, formulacija, potrošnja, skladištenje, čuvanje, tretman, punjenje u kontejnere, prepakivanje, mešanje, proizvodnja proizvoda ili bilo koje drugo korišćenje

UVCB = Supstance nepoznatog ili promenljivog sastava, složeni proizvodi reakcje ili biološki materijali

V

vPvB = supstance koje su veoma perzistentne i veoma bioakumulativne, ali nisu toksične prema postojećim definicijama toksičnosti. Međutim, s obzirom da one opstaju u životnoj sredini i akumuliraju se u lancu ishrane tokom dugo vremena, takođe se smatraju supstancama koje izazivaju zabrinutost (KIZ, eng. SVHC) u skladu sa REACH Uredbom.

W

Weight of evidence = Težina dokaza – Odmeravanje prednosti i nedostataka pojedinačnih podataka u postupku donošenja zaključaka o svojstvima supstanci.

Pretraži SUBSPORT
Web-sajt
Baza podataka ograničenih i prioritetnih supstanci » Link
Baza pojedinačnih primera » Link

Drugi web-sajtovi i baze podataka o supstituciji
Loading
Logo Alhem Logo Grontmij Logo Istas Logo Chemsec Logo Kooperationsstelle Hamburg